رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
148
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
كه درباره گاهوبيگاه كوشيده است اختيار برگزيدن وزرا را از حكام سلب كند . ما براى اثبات مدعاى خود در نيمهء دوم قرن شانزدهم ميلادى شواهدى از يك حاكم قزلباش استراباد « 633 » ، يك حاكم ( شاهزادهء ) همدان « 634 » ، همهء حكام مشهد « 635 » به دليل خاصى كه در كار بود « 636 » در دست داريم . در نيمهء اول قرن هفدهم ميلادى ( - قرن يازدهم هجرى ) به دو مورد براى حكام قزلباش قراباغ « 637 » و يك خان گرجى شوشتر « 638 » برمىخوريم . در دورهء سلطنت شاه طهماسب اول در مورد يك حاكم ديگر استراباد « 639 » ، يكبار در مورد « شوشتر و خوزستان » « 640 » و همچنين اردبيل « 641 » و در نيمهء اول قرن هفدهم ميلادى ( - قرن يازدهم هجرى ) دو بار براى هرات « 642 » چنين گمانى مىرود . امكان دارد كه همهء اينها موارد خاص و استثنائى بودهاند ، يعنى يا حاكم شاهزادهء جوانى بوده است ( دو بار در مشهد ، همدان ) يا ايالت مركز يكى از بقاع متبركه بوده است ( مشهد ، اردبيل ) ، يا حاكم صغير ( يك بار در قراباغ ) و يا نالايق بوده است .
--> ( 633 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 234 . ( 634 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 180 . ( 635 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 73 ، b 96 ( وزير « ناظر » آستان قدس نيز هست ) ؛ خلاصة - التواريخ ، ص b 181 ، a 206 ، b 208 ( وزير « متولى » بقعه نيز هست ) ؛ تاريخ حيدرى ، ص a 582 . ديكسون هنگامى كه مىگويد ( ضميمهء دوم ، ص 53 ) وزير مشهد را ظاهرا با وزير كل خراسان اشتباه كرده است پدر مؤلف خلاصة التواريخ از سال 962 تا 969 و بار ديگر از 975 وزير خراسان بوده و توقف در مشهد داشته است . او در واقع فقط « وزير مشهد » بوده است ( خلاصة التواريخ ، ص b 181 ، a 317 ؛ همچنين رجوع شود به خلاصة التواريخ ، چاپ مولر ، مقدمه ، ص 4 ) . ( 636 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 329 : « وزارت مشهد هميشه از طرف ديوان اعلى داده مىشود ، زيرا مالياتهاى مشهد « سيورغال » آستان قدس است و « مواجب » امرا از خارج داده مىشود . ( 637 ) - خلدبرين ، ص 263 ؛ خلاصة السير ، ص a 176 . ( 638 ) - تذكرهء شوشتريه ، ص a 37 . ( 639 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 402 . ( 640 ) - تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 172 . ( 641 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 278 ( - عالمآراى عباسى ، ص 166 ) . ( 642 ) - تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 675 ؛ خلاصة السير ، ص a 162 .